حکمت خدا دربارۀ مهلت و تأخیر در عقوبت دشمنان

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: خداوند تمام قدرت و هیمنۀ دشمن، یعنی سپاهیان ابلیس، را با ماجرای پشه‌ای که به عنوان قاتل نمرود معرفی شده است به چالش می‌کشد. این روایت نشان می‌دهد که قدرت‌های ظاهری و هیبت‌های دنیوی، هرچند بزرگ و ترسناک به نظر برسند، در برابر ارادۀ الهی ناچیزند و گاه کوچک‌ترین مخلوق خدا می‌تواند بساط بزرگ‌ترین مدعیان قدرت را برچیند. در این نگاه، داستان نمرود تنها یک حکایت تاریخی نیست، بلکه نمادی از فروپاشی تکبّر و سلطه‌ای است که خود را بی‌نیاز از خدا می‌پندارد.

اگر خداوند به دشمن مهلت می‌دهد، این نیز بخشی از سنت جاری او در عالم دنیاست؛ سنتی که در آن فرصت، آزمون و آشکار شدن حقیقت در گذر زمان رخ می‌دهد. حتی ابلیس نیز بنا بر نقل قرآن از مهلت‌یافتگان است و تا «یومِ الوقتِ المعلوم» فرصت دارد. این مهلت نه نشانه ناتوانی، بلکه جلوه‌ای از حکمت الهی در نظام آزمون و اختیار انسان است؛ نظامی که در آن حق و باطل در میدان زندگی با یکدیگر رویارو می‌شوند تا حقیقت برای اهل بصیرت روشن شود. 

در چنین منظری، تأخیر در سقوط باطل نباید موجب توهّم پیروزی آن شود. تاریخ بارها نشان داده است که قدرت‌هایی که بر پایه ظلم و غرور شکل می‌گیرند، هرچند مدتی میدان‌دار باشند، سرانجام با عاملی پیش‌بینی‌ناپذیر فرو می‌ریزند؛ گاه حادثه‌ای کوچک، گاه انسانی گمنام و حتی مخلوقی به ظاهر ناچیز. این همان منطقی است که ماجرای نمرود یادآور آن است: خداوند می‌تواند هیمنۀ بزرگ‌ترین مدعیان را با کوچک‌ترین ابزار درهم بشکند تا روشن شود که معیار نهایی قدرت، نه زر و زور، بلکه ارادۀ الهی و سنت‌های تغییرناپذیر او در تاریخ است.

حجت‌الاسلام سیدمهدی توکل کارشناس محقق عرصه مهدویت و ادیان در گفت‌وگو با ما می‌گوید: خداوند گاه به دشمن مهلت بسیاری می‌دهد. در این مهلت فوائد بسیاری وجود دارد: از جمله جبهۀ اسلام به پیشرفت‌هایی دست پیدا می‌کند، نقاط ضعف و آسیب‌پذیر خود را می‌شناسد، در نتیجه مقاوم‌تر و در این مهلت‌ها ماهیّت اصلی دشمن و فتنه‌گران داخل و خارج روشن می‌شود و خطوط ایمان و کفر از هم فاصله می‌گیرد و دوست و دشمن از هم مشخص می‌شوند. صبر انسان زیاد می‌شود و در کنار آن، مقام معنوی انسان نزد خدا بالاتر می‌رود. به همین دلیل خداوند در مورد دشمنان از قانون «امهال»؛ (مهلت دادن) استفاده می‌کند همان گونه که می‌فرماید: «وَ لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّکَ لَکانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ‏ مُسَمًّى‏؛ و اگر سنّت و تقدیر پروردگارت و اجل مقرّر آنها نبود، مجازات الهى دامان آنان را مى‌گرفت». (طه / 129)

وی  افزود: بنابراین اصالت با جبهه حق با جلوداری امام معصوم علیه‌السلام است و خداوند گاهی باب دشمنی را باز می‌کند تا عیار انسان‌ها مشخص شود. در رأس مهلت‌داده‌شدگان ابلیس ملعون است که یهود اصلی‌ترین پیاده‌نظام اوست. وگرنه دشمنی مانند صهیونیست‌ها مقابل امام عصر عجل‌الله تعالی فرجه و یاوران ایشان مانند گوره‌خری در حال فرار است. در سورۀ زمر می‌خوانیم «كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ ﴿50﴾ · فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ ﴿51﴾»؛ مانند گورخرانی هستند که از شیر فرار می‌کنند. 

توکلی با اشاره به اینکه مبارزه با دشمن با یک جا نشینی و دعا کردن و آرزوی مرگ کردن آنها محقق نخواهد شد، بلکه مرد عمل می‌خواهد، می‌گوید: هنگامی که موسی علیه‌السلام از بنی‌اسرائیل درخواست کرد وارد شهر شوند و با مزدوران و عمالقه مبارزه کنند، آنها که می‌ترسیدند، یک جا نشینی را ترجیح داده گفتند: «یا مُوسى‏ إِنَّ فیها قَوْماً جَبَّارینَ وَ إِنَّا لَنْ‏ نَدْخُلَها حَتَّى یَخْرُجُوا مِنْها فَإِنْ یَخْرُجُوا مِنْها فَإِنَّا داخِلُونَ؛ «اى موسى، در آن جا، گروهى نیرومند و ستمگرند؛ و ماهرگز وارد آن نمی‌شویم تا آنها از آن خارج شوند؛ اگر آنها از آن خارج شوند، ما وارد خواهیم شد.» (مائده / 22)  نتیجه این شد که چهل سال در صحرای سینا سرگردان ماندند و دشمن هم در ناز و نعمت به زندگی خود در شهر ادامه داد. (مائده / 26)

پس در پاسخ به این شبهه که چرا خداوند در برابر دشمنان دین فوراً دخالت نمی‌کند یا چرا به باطل مجال ظهور و قدرت می‌دهد، باید توجه داشت که سنت الهی در دنیا بر مهلت، آزمون و آشکار شدن حقیقت استوار است. خداوند می‌تواند در یک لحظه همه قدرت‌های طغیانگر را نابود کند، اما حکمت او اقتضا کرده است که میدان تاریخ به عرصۀ امتحان انسان‌ها تبدیل شود تا ایمان، صبر و بصیرت از ادعاهای ظاهری جدا شود.

در این چارچوب، مهلت یافتن دشمنان به معنای تأیید یا ناتوانی در برابر آنان نیست، بلکه بخشی از نظام حکیمانۀ الهی برای سنجش میزان ایمان و توکل بندگان و سپس رشد آنهاست. جهت کامل شدن حجت‌ها برای دشمنان است. همان‌گونه که ابلیس نیز تا «یوم الوقت المعلوم» مهلت یافته، قدرت‌های باطل نیز تنها در محدوده‌ای که سنت الهی اجازه می‌دهد مجال می‌یابند و سرانجام در زمانی که حکمت الهی اقتضا کند، فرو خواهند ریخت.

انتهای پیام/