الهیات استقلال به روایت رهبر شهید

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نشست علمی تخصصی با موضوع «الهیات استقلال به روایت رهبر شهید» به میزبانی حوزه علمیه فاطمه الزهرا(س) با حضور دکتر زهرا داور پناه دکتری فسلفه و استادیار گروه مطالعات نظری پژوهشکده زن و خانواده برگزار شد. دکتر داور پناه بدر این شنست اظهار داشت در فضای اندیشه سیاسی معاصر، مفهوم استقلال غالباً در چارچوبی تقلیل‌یافته و صرفاً سیاسی فهم می‌شود؛ چارچوبی که استقلال را به مرزبندی‌های ژئوپلیتیک یا نفی سلطه استعمار محدود می‌کند و با این حال در منظومه فکری رهبر شهید این مفهوم افقی گسترده‌تر و معنایی عمیق‌تر می‌یابد؛ افقی که در آن استقلال نه صرفاً یک راهبرد سیاسی بلکه حقیقتی الهیاتی و ریشه‌دار در بنیان‌های معرفتی توحید تلقی می‌شود.

دکتر زهرا داورپناه با اشاره به این نکته که در خوانش‌های متعارف استقلال بیشتر در سطح مناسبات قدرت میان دولت‌ها تحلیل می‌شود و رهبر شهید این مفهوم را از سطح یک سیاست عملی به مرتبه‌ای وجودی و الهیاتی ارتقا می‌دهد. و در این دستگاه فکری، استقلال امتداد طبیعی اصل توحید در ساحت اجتماعی و تاریخی است به این معنا که جامعه‌ای که در نسبت با خداوند به توحید می‌رسد نمی‌تواند در نسبت با قدرت‌های زمینی به وابستگی تن دهد.

وی با تبیین این رویکرد خاطرنشان کرد که در نگاه رهبر شهید وابستگی به ساختارهای قدرت غیرالهی صرفاً یک مسئله سیاسی نیست بلکه نوعی انحراف معرفتی به شمار می‌آید  این وابستگی‌ها در جهان جدید غالباً در قالب شبکه‌های پیچیده قدرت، اقتصاد و فرهنگ ظاهر می‌شوند و به تدریج اراده جمعی ملت‌ها را در مدار خود گرفتار می‌کنند  از این منظر رهبر شهید وابستگی به چنین ساختارهایی را نوعی شرک مدرن تلقی می‌کند؛ شرکی که نه در قالب بت‌های سنگی بلکه در صورت بت‌واره‌های نظام سلطه و هژمونی جهانی تجلی می‌یابد.

این استاد دانشگاه ادامه داد  در چنین خوانشی استقلال صرفاً به معنای قطع رابطه با جهان یا نفی تعامل با دیگران نیست بلکه به معنای رهایی از اتکای ساختاری و ذهنی به قدرت‌های بیرونی است. وی افزود رهبر شهید با تکیه بر مبانی توحیدی، نوعی اتصال عمودی به حقیقت مطلق را مبنای آزادی واقعی انسان و جامعه می‌داند و  این اتصال عمودی به مطلق لایتناهی لازمه گسست از هرگونه وابستگی افقی به قدرت‌هایی است که می‌کوشند اراده ملت‌ها را در مدار منافع خود تعریف کنند.

وی همچنین به یکی از وجوه بدیع این نظریه اشاره کرد و گفت که در الهیات استقلال این مفهوم به مثابه «پیش‌شرط وجودی عاملیت تاریخی» فهم می‌شود و تا زمانی که یک جامعه در سطح معرفتی و ذهنی خود را وابسته به قدرت‌های بیرونی بداند، امکان ظهور اراده خلاق و تمدن‌ساز در آن فراهم نخواهد شد. و رهبر شهید با طرح این ایده استقلال را به شرطی بنیادین برای شکل‌گیری سوژگی تاریخی ملت‌ها تبدیل می‌کند. همچنین رهبر شهید در آثار و سخنان خود بارها بر این نکته تأکید کرده است که وابستگی، پیش از آن که در عرصه سیاست و اقتصاد شکل بگیرد در ساحت ذهن و فرهنگ رخ می‌دهد و  اگر جامعه‌ای در نظام معرفتی خود به این باور برسد که پیشرفت، امنیت یا رفاه تنها در سایه اتکای به قدرت‌های مسلط جهانی امکان‌پذیر است در واقع پیشاپیش بخشی از استقلال خود را واگذار کرده است و از این منظر رهایی از وابستگی پیش از هر چیز نیازمند تحولی در خودآگاهی جمعی و بازگشت به مبانی توحیدی است.

عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده با تأکید بر ابعاد تمدنی این نظریه تصریح کرد که الهیات استقلال در منظومه فکری رهبر شهید تنها یک راهبرد حکمرانی یا سیاست خارجی نیست بلکه افقی تمدنی را پیش روی جوامع مسلمان می‌گشاد و  در این چارچوب استقلال همچون اکسیژنی برای حیات تاریخی یک ملت عمل می‌کند؛ اکسیژنی که امکان تنفس آزادانه در فضای خلاقیت، نوآوری و تمدن‌سازی را فراهم می‌سازد.

دکتر داور پناه در پایان این نشست افزود بازخوانی مفهوم استقلال در چارچوب الهیات توحیدی می‌تواند افق تازه‌ای در فهم نسبت دین، سیاست و تمدن بگشاید و رهبر شهید با طرح این رویکرد نشان می‌دهد که استقلال، پیش از آن که یک شعار سیاسی باشد حقیقتی ریشه‌دار در هستی‌شناسی توحیدی است؛ حقیقتی که جامعه را از جاذبه بت‌واره‌های قدرت رها می‌کند و زمینه زایش اراده جمعی برای ساختن جهانی عادلانه‌تر را فراهم می‌آورد.

انتهای پیام/