«اگر گوش کنند»؛ از روایت هوشنگ توکلی تا انتقادهای آقای کارگردان

خبرگزاری تسنیم- مجتبی برزگر: در میان روایت‌های منتشرشده از دیدارهای اهالی فرهنگ و هنر با رهبر شهید انقلاب، سخنان هوشنگ توکلی درباره جمله‌ای کوتاه اما معنادار از رهبر انقلاب و همچنین انتقادهای عبدالحسین برزیده و گلایه‌های محمدعلی باشه‌آهنگر از وضعیت سینما، بیش از دیگر بخش‌ها مورد توجه قرار گرفته است.

جمله‌ای کوتاه با معنایی بلند: «اگر گوش کنند»

در بخشی از دیدار، یکی از کارگردانان از رهبر انقلاب درخواست می‌کند که به مدیران فرهنگی توصیه کنند به سخنان هنرمندان گوش دهند. پاسخ رهبر انقلاب کوتاه است اما تأمل‌برانگیز: «چشم، می‌گویم… اگر گوش کنند.»

همین عبارت کوتاه، به گفته هوشنگ توکلی ـ بازیگر، نویسنده و کارگردان باسابقه تئاتر و سینما ـ نشان‌دهنده تجربه‌ای طولانی از فاصله میان توصیه‌ها و اجرا در حوزه فرهنگ است.

توکلی در توضیح این جمله می‌گوید: «حضرت آقا معمولاً در امور اجرایی با احتیاط سخن می‌گویند و بارها هم تأکید کرده‌اند که در کار دستگاه‌های اجرایی دخالت نمی‌کنند. اما وقتی می‌فرمایند “اگر گوش کنند”، این یعنی در طول سال‌ها بارها توصیه‌هایی مطرح شده که در عمل چندان مورد توجه قرار نگرفته است.»

به گفته او، این جمله در واقع بازتاب تجربه‌ای چند دهه‌ای از مدیریت فرهنگی در کشور است؛ تجربه‌ای که در آن بسیاری از پیشنهادهای اصلاحی یا اجرا نشده یا در مسیر فراموشی قرار گرفته است.

پیشنهادهایی که در مسیر اجرا متوقف شد

توکلی در جریان گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به دیدار دیگری که حدود دو سال پیش میان هنرمندان و رهبر انقلاب برگزار شده بود، می‌گوید در آن جلسه مجموعه‌ای از پیشنهادهای مشخص برای استفاده از ظرفیت جامعه هنری مطرح شد.

به گفته او، در همان جلسه درباره موضوعاتی مانند حمایت از تولید آثار فرهنگی فاخر، استفاده از ظرفیت نویسندگان و هنرمندان در تولیدات ملی و همچنین فراهم کردن امکان انتشار و عرضه گسترده‌تر آثار هنری بحث شد.

توکلی می‌گوید: «در همان جلسه رهبر انقلاب حتی درباره برخی از پیشنهادها دستورهای مشخصی دادند، اما متأسفانه در عمل بسیاری از آن‌ها پیگیری نشد. نه‌تنها به آن‌ها گوش داده نشد، بلکه بسیاری از این پیشنهادها به مرور فراموش شد.»

ظرفیت بزرگی که نادیده گرفته می‌شود

به اعتقاد این هنرمند پیشکسوت، یکی از مشکلات اصلی در مدیریت فرهنگی کشور نادیده گرفتن ظرفیت گسترده جامعه هنری است.

او معتقد است جامعه هنری ایران مجموعه‌ای بزرگ از نویسندگان، بازیگران، کارگردانان، موسیقی‌دانان و هنرمندان در رشته‌های مختلف است که می‌تواند نقش مهمی در ارتقای فرهنگ عمومی ایفا کند.

توکلی می‌گوید: «اگر قرار باشد مسائل اخلاقی و فرهنگی جامعه اصلاح شود، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌ها همین جامعه هنری است. اما متأسفانه بسیاری از هنرمندان متفکر و وفادار به انقلاب عملاً از عرصه تولید کنار گذاشته شده‌اند.»

گلوگاه‌های فرهنگی در اختیار جریان‌های مخرب

توکلی در تحلیل وضعیت فرهنگی کشور از مفهومی به نام «گلوگاه‌های فرهنگی» یاد می‌کند. به گفته او، از ابتدای انقلاب دو جریان متفاوت در عرصه فرهنگ حضور داشته‌اند؛ جریانی که به دنبال تقویت فرهنگ بوده و جریانی که رویکردی تخریبی داشته است.

او می‌گوید:  «در بسیاری از مقاطع، گلوگاه‌های اجرایی فرهنگ در اختیار گروه‌هایی بوده که نگاه تخریبی داشته‌اند. در چنین شرایطی طبیعی است حتی اگر رهنمودهای اصلاحی مطرح شود، به آن عمل نمی‌شود.»

اعتراض‌های صریح عبدالحسین برزیده

در همین دیدار، عبدالحسین برزیده ـ کارگردان سینما ـ نیز سخنانی انتقادی مطرح کرد که بازتاب زیادی پیدا کرد.

او در این نشست از ضرورت پاسخگویی مسئولان سخن گفت و تأکید کرد که مردم حق دارند درباره تصمیم‌های مهم کشور پرسش داشته باشند. برزیده معتقد است توضیح دادن درباره سیاست‌ها و تصمیم‌های کلان نه‌تنها یک ضرورت بلکه به نفع هر نظام سیاسی است.

او همچنین از حذف بخش‌هایی از سخنانش در نسخه نهایی مستند گلایه کرده و گفته است بخش قابل توجهی از صحبت‌هایش در فرآیند تدوین حذف شده است.

برزیده در تحلیل خود از فضای جلسه تأکید می‌کند که هدفش طرح پرسش‌هایی بوده که به گفته او «پرسش‌های بخشی از جامعه» محسوب می‌شوند.

او این روایت را در گفت‌وگو با تسنیم مطرح کرد. 

روایت باشه‌آهنگر از دیدار با رهبر انقلاب

در کنار این روایت‌ها، محمدعلی باشه‌آهنگر ـ کارگردان سینما ـ نیز تجربه‌ای متفاوت از دیدار با رهبر انقلاب را بازگو کرده است؛ دیداری که پیش از برگزاری جشنواره فیلم فجر برگزار شد.

به گفته باشه‌آهنگر، این دیدار فضایی صمیمی داشت و رهبر انقلاب با دقت درباره آثار و سبک فیلمسازی کارگردانان صحبت می‌کردند.

او در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم می‌گوید: «نکته‌ای که برای من جالب بود، اشراف ایشان به آثار سینمایی بود. درباره فیلم‌ها و حتی سبک کاری کارگردان‌ها شناخت داشتند و همین باعث می‌شد گفت‌وگوها بسیار دقیق و جدی باشد.»

باشه‌آهنگر در این دیدار درباره فیلم «سرو زیر آب» نیز توضیح داده است؛ فیلمی که به موضوع شهدای اقلیت‌های دینی می‌پردازد. به گفته او، در جریان گفت‌وگو درباره این فیلم، رهبر انقلاب پرسشی درباره مسئله ازدواج میان اقلیت‌های دینی و مسلمانان مطرح کردند که نشان‌دهنده توجه دقیق ایشان به جزئیات موضوعات اجتماعی و فرهنگی بود.

توصیه‌هایی که در اجرا عملی نشد

با این حال باشه‌آهنگر نیز مانند برخی دیگر از هنرمندان به فاصله میان توصیه‌ها و اجرا اشاره می‌کند. او می‌گوید رهبر انقلاب در همان دیدار توصیه‌هایی درباره تسهیل اکران فیلم‌ها مطرح کردند، اما در عمل بسیاری از این توصیه‌ها اجرایی نشد.

او می‌گوید: «مشکلاتی که در اکران فیلم‌ها وجود دارد، همچنان پابرجاست و گاهی تبعیض‌هایی دیده می‌شود که کار را برای برخی فیلم‌ها دشوار می‌کند.»

دشواری‌های تولید فیلم در فضای موجود

باشه‌آهنگر در ادامه به مشکلاتی اشاره می‌کند که فیلمسازان در مسیر تولید آثار خود با آن روبه‌رو هستند. به گفته او، گاهی حتی در مرحله نگارش فیلمنامه نیز محدودیت‌هایی وجود دارد که روند کار را دشوار می‌کند.

او توضیح می‌دهد: «در برخی موارد حتی درباره نام مشاغل یا برخی جزئیات داستان نیز ایراد گرفته می‌شود و این باعث می‌شود فیلمنامه بارها دچار تغییر شود.»

به باور او، سینما زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند که امکان طرح مسائل واقعی جامعه در آن فراهم باشد.

باشه‌آهنگر معتقد است هنرمند باید بتواند جلوتر از جامعه حرکت کند و به مسائل و چالش‌های اجتماعی فکر کند؛ نقشی که به گفته او یکی از وظایف اصلی هنر است.

دیدارهایی که همچنان امیدبخش است

با وجود همه این نقدها و گلایه‌ها، بسیاری از هنرمندان معتقدند دیدارهای صمیمانه با رهبر انقلاب فرصتی برای طرح دغدغه‌های فرهنگی و هنری کشور فراهم می‌کند.

هوشنگ توکلی نیز معتقد است چنین جلساتی برای هنرمندان امیدبخش است، زیرا نشان می‌دهد که مسائل فرهنگ و هنر در سطح عالی کشور مورد توجه قرار دارد.

با این حال، بسیاری از هنرمندان تأکید می‌کنند که ارزش واقعی این دیدارها زمانی آشکار می‌شود که دغدغه‌ها و پیشنهادهایی که در این جلسات مطرح می‌شود، در عرصه اجرا نیز جدی گرفته شود؛ همان نکته‌ای که در جمله کوتاه اما معنادار رهبر انقلاب خلاصه شده است:  «می‌گویم… اگر گوش کنند.»

انتهای پیام/