نهج حیات| دعای امام علی (ع) در آغاز جنگ با دشمن

خبرگزاری تسنیم، سعید شیری: در طول تاریخ اسلام، لحظات رویارویی با بحران‌ها و نبردها تنها صحنه‌های نظامی و سیاسی نبوده‌اند، بلکه میدان‌هایی برای آشکار شدن ایمان، توکل و پیوند عمیق انسان با خداوند نیز به شمار می‌آمده‌اند. پیشوایان دینی در چنین موقعیت‌هایی تلاش می‌کردند تا نگاه یاران خود را از صرفِ قدرت و پیروزی ظاهری فراتر ببرند و آن را به سوی عدالت، مسئولیت الهی و اعتماد به پروردگار هدایت کنند.

در این نگاه، انسان در دشوارترین شرایط نیز خود را تنها و بی‌پناه نمی‌بیند، بلکه همه امور را در چارچوب اراده و حکمت الهی می‌سنجد. به همین دلیل، سخنان و نیایش‌هایی که در آستانه نبرد بیان شده‌اند، علاوه بر بیان احساسات و نگرانی‌های انسانی، حامل مفاهیم عمیق معنوی، اخلاقی و اجتماعی هستند و نشان می‌دهند که مبارزه در اندیشه اسلامی باید بر پایه حق‌طلبی، عدالت و توکل به خداوند شکل گیرد.

دعای امام علی علیه‌السلام در پیش از جنگ، از نمونه‌های برجسته نیایش‌های جنگی در سنت اسلامی است. امام می‌فرماید: 

«خدایا قلب‌ها به سوى تو روان شده، و گردن ها به درگاه تو کشیده، و دیده ها به آستان تو نگران، و گام ها در راه تو در حرکت، و بدن ها در خدمت تو لاغر شده است، خدایا دشمنى هاى پنهان آشکار، و دیگ‌هاى کینه در جوش است. خدایا به تو شکایت مى کنیم از اینکه پیامبر صلّى اللّه علیه و آله و سلّم در میان ما نیست، و دشمنان ما فراوان، و خواسته هاى ما پراکنده است. «پروردگارا بین ما و دشمنانمان به حق داورى فرما که تو از بهترین داورانى».

در آغاز دعا، امیر مؤمنان با تصویرهایی عمیق از توجه کامل انسان به خدا سخن می‌گوید: «قلب‌ها به سوی تو روان و گردن‌ها به درگاه تو کشیده شده است». این تعبیرها نشان می‌دهد که در لحظه‌ای حساس و سرنوشت‌ساز، دل‌های مؤمنان از هر تکیه‌گاهی جز خدا بریده و تنها به او رو آورده است. قلب، گردن و نگاه، هر سه نماد تسلیم و امیدند؛ یعنی انسان با تمام وجود خود را در برابر خداوند قرار می‌دهد.

در ادامه، امام به «نگاه‌های نگران به آستان الهی» و «گام‌هایی که در راه او حرکت می‌کند» اشاره می‌کند. این بخش نشان می‌دهد که مؤمنان تنها در دل و زبان متوجه خدا نیستند، بلکه حرکت و عمل آنان نیز برای اوست. جنگ در این نگاه، اقدامی صرفاً نظامی نیست، بلکه حرکتی در مسیر تکلیف الهی است. بنابراین میان ایمان درونی و عمل بیرونی پیوند برقرار می‌شود.

عبارت «بدن‌ها در خدمت تو لاغر شده است» بیانگر سختی‌ها و رنج‌هایی است که یاران حق در این مسیر تحمل کرده‌اند. این جمله نشان می‌دهد که راه عدالت و دفاع از حق همواره با مشقت همراه است. امام با این بیان، وضعیت یارانش را به عنوان کسانی که در راه خدا تلاش کرده و رنج برده‌اند، به پیشگاه الهی عرضه می‌کند؛ گویی می‌خواهد این تلاش‌ها گواهی بر حقانیت آنان باشد.

در بخش بعدی دعا، امام علی علیه‌السلام به واقعیت تلخ دشمنی‌ها اشاره می‌کند: «دشمنی‌های پنهان آشکار شده و دیگ‌های کینه به جوش آمده است». این جمله فضای اجتماعی و سیاسی زمان را توصیف می‌کند؛ زمانی که اختلاف‌ها و کینه‌های نهفته سرانجام به نزاع آشکار تبدیل شده‌اند. امام با این بیان نشان می‌دهد که جنگ نتیجه ناگهانی یک حادثه نیست، بلکه حاصل انباشته شدن دشمنی‌ها و اختلافات طولانی است.

سپس امام شکایتی صادقانه به درگاه خدا مطرح می‌کند: نبود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در میان مردم، فراوانی دشمنان و پراکندگی خواسته‌ها. نبود پیامبر به معنای از دست رفتن مرجع مستقیم هدایت و وحدت است. افزون بر آن، دشمنان بسیارند و جامعه دچار اختلاف و پراکندگی شده است. این سه عامل در کنار هم نشان‌دهنده دشواری شرایطی است که امام و یارانش با آن روبه‌رو بوده‌اند.

در پایان دعا، امام علی داوری را به خداوند واگذار می‌کند و از او می‌خواهد که «میان ما و دشمنانمان به حق داوری کند». این جمله اوج توکل و عدالت‌خواهی در دعاست. امام به جای طلب پیروزی صرف، خواستار داوری بر اساس حق می‌شود؛ زیرا در نگاه او معیار نهایی، عدالت الهی است. این پایان‌بندی نشان می‌دهد که هدف اصلی، صرفاً غلبه بر دشمن نیست، بلکه آشکار شدن حق و اجرای عدالت در میان انسان‌هاست.

انتهای پیام/