به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، شجاعت، فضیلتی است که در آن فرد با وجود آگاهی از خطر و ترس، بر آن غلبه کرده و اقدام میکند. این عمل مبتنی بر عقلانیت، سنجش موقعیت و داشتن هدفی ارزشمند است. در مقابل، بیباکی به معنای نادیده گرفتن آگاهانه خطر شایسته نیست. بلکه در مواجهه با دشمن، ترس واکنشی طبیعی و عقلانی است؛ اما شجاعت زمانی معنا مییابد که این ترس مدیریت شده و در خدمت هدفی بزرگتر قرار گیرد.
عقلانیت حکم میکند که تهدیدات دشمن باید جدی گرفته شوند. نادیده گرفتن این خطرات و بیتوجهی به هشدارهای امنیتی، نه تنها عاقلانه نیست، بلکه میتواند منجر به فجایع جبرانناپذیر شود. تاریخ گواه است که بسیاری از شکستها و خسارات، ناشی از دستکم گرفتن دشمن و نادیده گرفتن تدابیر امنیتی بوده است. بنابراین، اولین گام در مواجهه با تهدید، ارزیابی دقیق و عقلانی آن است.
ترس، اگرچه گاهی ناخوشایند است، اما کارکردی حیاتی در حفظ بقا دارد. این احساس به انسان هشدار میدهد که در معرض خطر قرار دارد و باید آمادگی لازم را کسب کند. ترس از دشمن، به جای فلج کردن، میتواند انگیزهای برای هوشیاری، اتخاذ تدابیر دفاعی و افزایش آمادگی باشد. این ترس، از جنس ضعف نیست، بلکه نشانه درک واقعبینانه از موقعیت و تمایل به حفظ جان و امنیت است.
ایثار؛ فراتر از ترس، در مسیر هدفی متعالی
در این بین عنصری به نام ایثار در مفاهیم دینی و اسطورهای وجود دارد که شجاعت را در خود نهفته دارد؛ یعنی ایثار، هنگامی معنا و ارزش پیدا میکند که فرد با وجود درک کامل خطر و حتی ترس از آن، به خاطر هدفی والاتر (مانند دفاع از دین، ناموس، وطن یا آرمانها) از جان، مال یا آسایش خود بگذرد. ایثار، جایگزین ترس نیست، بلکه برآیند انتخاب آگاهانه در شرایطی است که مصالح عالی، بر حفظ جان فرد اولویت مییابد. ترویج فرهنگ ایثار، به معنای نادیده گرفتن ترس نیست، بلکه به معنای توانمندسازی افراد برای غلبه بر ترس و فداکاری در راه اهداف مقدس است. در ماجرای لیلة المبیت یعنی آن زمان که امیر مؤمنان بر بستر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آرمید تا ایشان از مکه خارج شوند، نمونۀ عینی ایثار را مشاهده میکنیم. یعنی ایثار زمانی است که فداکاری بر ترس غلبه میکند و در واقع ترس معنای خود را از دست میدهد و تبدیل به امری قبیح میشود.
الگوپذیری از رهبران الهی و ترس توأم با امید
همچنین اشاره به وضعیت «خائفاً یترقب» (ترسان، در حال آمادهباش) در ماجرای قرآنیِ حضرت موسی علیهالسلام که در سنت امام عصر عجل الله تعالی فرجه دیده میشود، نکته مهمی را روشن میکند. این وضعیت نشان میدهد که حتی اولیای الهی و کسانی که به قدرت غیبی متصل هستند، تهدیدات دشمن را جدی میگیرند و در عین حال، با امید به نصرت الهی، منتظر فرصت مناسب برای اقدام هستند. این الگو، نشان میدهد که ترس و احتیاط در کنار ایمان و امید به نصرت الهی، منافاتی ندارد و حتی میتواند لازمهی آن باشد.
نقش حضور مردم در خنثیسازی توطئهها
در برخی شرایط، حضور هوشیارانه و گسترده مردم در صحنه، خود به مثابه یک سد دفاعی در برابر نقشههای دشمن عمل میکند. دشمنانی که به دنبال ایجاد ناامنی و تفرقه از طریق عوامل خود هستند، با مشاهده حضور یکپارچه و مصمم مردم، ممکن است در اجرای نقشههای خود ناکام بمانند. این حضور، الزاماً به معنای نترسیدن نیست، بلکه ناشی از درک مسئولیت اجتماعی و وظیفه دینی برای حفظ امنیت جامعه تلقی میشود.
بنابراین ترویج این پیام که «ما از دشمن نمیترسیم» بدون در نظر گرفتن ابعاد عقلانی و روانی ترس، میتواند خطرناک باشد. به جای آن، باید فرهنگ ایثار را به گونهای ترویج کرد که ضمن درک واقعبینانه از خطرات، افراد را برای فداکاری در راه حفظ ارزشها و کیان جامعه آماده کند. تأکید بر حفظ جان و ناموس شیعه از طریق ایثارگری، ارزشی والا و قابل درک است. این ایثارگری، ناشی از غلبه بر ترس و عشق به هدف است، نه نادیده گرفتن خطر. ترویج نترسیدن مطلق، با آموزههای دینی و روانشناسی سازگار نیست و میتواند پیامدهای منفی به همراه داشته باشد.
انتهای پیام/
ثبت دیدگاه علمی و آموزشی