روزه؛ جلوه‌ای از بندگی آگاهانه و تقویت کرامت انسانی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، مرتضی غفاری، مدرس حوزه علمیه قم، در گفت‌وگوی اختصاصی با اشاره به تحلیل پدیدارشناختی ماه رمضان اظهار داشت: اگر رمضان را از منظر پدیدارشناسی بررسی کنیم، می‌توان آن را نوعی «تقلیل ارادی» دانست؛ به این معنا که انسان آگاهانه برخی تمایلات و خواسته‌های طبیعی خود، به‌ویژه خوردن و آشامیدن را مهار می‌کند. این خودداریِ هدفمند که با نیت قربتاً الی‌الله انجام می‌شود، سبب می‌شود انسان از غلبه غرایز حیوانی فاصله بگیرد و ساحت روحانی و معنوی او تقویت شود.

وی افزود: در ماه رمضان، روزه‌دار با کنترل هواهای نفسانی، زمینه رشد جنبه روحانی خویش را فراهم می‌کند. هرچه پیروی از هوا و هوس بیشتر باشد، نورانیت عقل کاهش می‌یابد و عقل دچار کدورت می‌شود؛ اما عقلی که در برابر خواهش‌های نفس ایستادگی کند، نورانی‌تر و قدرتمندتر خواهد شد.

غفاری تصریح کرد: می‌توان گفت رمضان با ایجاد یک خلأ عمدی در زیست روزمره انسان، فرصتی برای ظهور معنای اصیل فراهم می‌آورد؛ به‌ویژه در جهانی که بیش از پیش دچار مادی‌گرایی و شیءوارگی شده است. این خلأ آگاهانه، انسان را از اشتغال صرف به امور مادی جدا کرده و امکان توجه عمیق‌تر به حقیقت نفس و ساحت معنا را فراهم می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: انجام تکالیف شرعی در ماه مبارک رمضان، روح انسان را تقویت کرده و او را از وابستگی صرف به عالم ماده رها می‌سازد و به سوی تعالی معنوی سوق می‌دهد.

این مدرس حوزه علمیه قم با اشاره به نسبت تعبد در ماه رمضان و عقلانیت نقاد اظهار داشت: طرح تقابل میان این دو مفهوم در واقع ناشی از یک دوگانه‌سازی نادرست است؛ زیرا در نگاه فلسفه دین، تعبد و عقلانیت در برابر یکدیگر قرار ندارند.

غفاری بیان کرد: دین به معنای بندگی و تعبد است؛ یعنی هر آنچه خداوند فرموده، بنده با پذیرش و اطاعت انجام می‌دهد. از سوی دیگر عقل نیز نعمتی الهی است که خداوند در نهاد انسان قرار داده و همین عقل است که انسان را از سایر موجودات متمایز می‌کند. بنابراین عقلانیت و تعبد نه تنها متعارض نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند.

این مدرس حوزه با تأکید بر اینکه عقل سلیم خود به اطاعت از خالق حکم می‌کند، تصریح کرد: در روابط عقلایی نیز عبد در برابر مولای خویش اصل اطاعت را می‌پذیرد، زیرا تدبیر امور او در دست مولاست. حال وقتی این معنا را در نسبت با خالق متعال در نظر بگیریم، خدایی که انسان را از عدم به وجود آورده، نعمت هستی را عطا کرده و به مصالح و مفاسد او آگاه‌تر از خود اوست، عقل اقتضا می‌کند که فرمان او پذیرفته شود؛ چه حکمت آن به‌طور کامل دانسته شود و چه نشود.

غفاری ادامه داد: در اوامر الهی بی‌تردید جهات مصلحت در نظر گرفته شده و در نواهی الهی جهات مفسده وجود دارد. آنچه خداوند نهی کرده، دارای زیان برای جسم و روح و جان انسان است و آنچه امر کرده، دربردارنده خیر و صلاح اوست؛ هرچند همه ابعاد آن برای ما آشکار نباشد.

وی خاطرنشان کرد: عقلانیت نقاد در جای خود معنا دارد؛ یعنی انسان باید بسنجد آیا کاری با اراده و رضایت الهی سازگار است یا خیر. اما هنگامی که الهی بودن یک حکم برای انسان ثابت شد، عقل دیگر در برابر آن نمی‌ایستد، بلکه خود به اطاعت حکم می‌کند.

این مدرس حوزه در پایان با بیان اینکه روزه گرفتن به‌مثابه یک تکلیف با کرامت انسانی منافاتی ندارد، گفت: بندگی به معنای انتخاب آگاهانه اطاعت است. انسان با اختیار خود فرمان الهی را می‌پذیرد و مطمئن است که در انجام آن مصلحت و در ترک آن مفسده نهفته است. از این رو، روزه نه نفی خودمختاری، بلکه جلوه‌ای از به‌کارگیری عقل در مسیر اطاعت و رشد معنوی انسان است.

انتهای پیام/