تقابل صعود الهی شهید سلیمانی وسقوط مادی ترامپ/ هنر روایتگر اقتدار باشد

به گزارش خبرنگار مهر، در بحبوحه نبردها و فضای ملتهب منطقه، بازخوانی ایده‌های هنرمندی که «هنر» را سنگر تبیین می‌داند، ابعاد تازه‌ای از جنگ تصویرها را روشن می‌کند. مرور آثار صابر شیخ‌رضایی، فرصتی است برای ته‌نشین شدن مفاهیمی که از مسیر هنر خلق شده‌اند. هنرمند در اینجا یک ابزار است تا حکم الهی جاری شود؛ چه در آثاری که دیده شده و چه آنهایی که هنوز در معرض دید عموم قرار نگرفته اند، این نگاهِ تکلیف‌مدارانه و «حماسه‌محور» است که هنر مقاومت را زنده و پیشرو نگه می‌دارد.

در گفتگوی پیش‌رو، صابر شیخ‌رضایی به بررسی چگونگی تبدیل مفاهیم پیچیده‌ سیاسی و معنوی به فرم‌های هندسی و گرافیکی پرداخته است، جایی که پرچم ایران بال پرواز می‌شود و پلکان‌های تصویر، همزمان مسیر معراج و سقوط را روایت می‌کنند.

* آقای شیخ‌رضایی، در کارهای اخیر شما به ویژه آثاری که پیش از شروع درگیری‌های جدید منتشر شد، حضور چهره‌هایی مثل ترامپ در کنار نمادهای مقاومت بسیار پررنگ است. این انتخاب از کجا نشأت می‌گیرد؟

راستش را بخواهید، من دیدم هر هفته این ترامپ ملعون دارد از شهید حاج قاسم سلیمانی حرف می‌زند؛ معلوم است حتی در خواب هم حاج قاسم رهایش نمی‌کند و خیلی درگیر اوست. من شخصاً برای خودم این فرض را دارم که برای رسوا کردن این ملعون، مدام کار کنم. او یزید زمان است؛ مصداقی که مردم دنیا به عنوان نماد ظلم و توحش و سطحی پایین‌تر از حیوانیت می‌توانند، بشناسند. سعی می‌کنم در خیلی از کارها ترامپ را بیاورم تا هم مخاطب داخلی و هم خارجی، مصداق را درک کند و با موضوع همراه شود.

* در یکی از طرح‌های خاص شما، تصویری از پیروزی حاج قاسم و محور مقاومت دیده می‌شود که هندسه عجیب پلکانی دارد. درباره نمادهای به کار رفته در آن توضیح می‌دهید؟

این طرح، در واقع پیروزی حاج قاسم است. خود ترامپ بارها در سخنرانی‌هایش گفته بود که آمریکا هفت تریلیون دلار در غرب آسیا از دست داده و شکست خورده است. در این کار، پلکان‌هایی تعبیه شده که با رنگ‌های پرچم ایران شکل گرفته است؛ این پلکان برای حاج قاسم نماد «صعود» به درجه اعلا و برای آن ملعون نماد «سقوط» است. طراحی هندسی کار دوطرفه است؛ یعنی یک جور بازی‌های تصویری و دیداری دارد که باعث مکث مخاطب روی اثر می‌شود.

* این رنگ‌ها خطای دید یا درگیری بصری ایجاد می‌کند. این درگیری بصری چه هدفی را دنبال می‌کند؟

هدف این است که ما ۲ روایت همزمان ارائه بدهیم. یک روایت، روایت معنوی است که می‌گوید حاج قاسم با شهادتش به آسمان رفت و روایت دیگر، روایت مادی و جسمانی است که قاتلش می‌گوید من او را از پا درآوردم. من خواستم این ۲ روایت الهی و مادی همزمان در کار باشد. منِ ایرانیِ مسلمان که عاشق حاج قاسم هستم، می‌فهمم او کیست اما آن مخاطب غیرایرانی که هنردوست و ضد ترامپ است هم باید بفهمد که این آدم (ترامپ) احمق و دیوانه است. آن قرینگی و هندسه دالانی، مسیری به سمت نور برای یکی و چاهی به سمت دوزخ برای دیگری است.

به نظر می‌رسد در عصر هوش مصنوعی، شما هنوز بر «ایده‌محوری» تأکید زیادی دارید. این موضوع چقدر برایتان جدی است؟

بله، متأسفانه با دسترسی آسان به تکنولوژی‌هایی مثل هوش مصنوعی، وجه فکر و ایده در آثار افت کرده است. من وظیفه خودم می‌دانم که سطح فکر و شعور مخاطب را در نظر بگیرم و آن را رشد بدهم. برای همین، دورخیزم برای تولید کارها بیشتر از کسانی است که می‌خواهند سریع کار را به نتیجه برسانند. من به تک‌تک این رمزگذاری‌ها فکر می‌کنم تا اثر عمق داشته باشد.

* یکی از آثار شاخص شما با عبارت «و انتم الاعلون» گره خورده بود. در بازنشر جدید، تغییراتی در آن ایجاد کرده‌اید؟

آن اثر مربوط به شب‌های جنگ تحمیلی ۱۲ روزه بود با آیه «ولا تهنوا ولا تحزنوا و انتم الاعلون». در بازنشر این شب‌ها، عنوان «ایران عزیز» را بالای کار آوردم. در این طرح، بال‌هایی با رنگ‌های پرچم ایران دیده می‌شود که هم تداعی‌گر پرواز و اعلاست و هم نمادی از «سرای ایرانی». به نظرم در روزهای جنگ، ما باید از این تصویرهای بانشاط و امیدوارکننده بیشتر ببینیم.

* به نظر می‌رسد میان هنر خالص و فاخر با درک مخاطب عام فاصله‌ای وجود دارد. شما چطور این شکاف را پر می‌کنید؟

بله، فاصله‌ای بین هنر خیلی خالص با مخاطب عام وجود دارد اما هنرمند قطعاً وظیفه دارد که سواد و آگاهی مردم را رشد بدهد؛ یعنی هم سواد بصری مردم و هم سواد سیاسی و اجتماعی آنها را ارتقا بدهد. من در آثارم به دنبال همین هدف هستم.

* یکی از آثار متفاوت شما، طرحی مربوط به توان موشکی ایران است که لحن و بیانی جهانی دارد. درباره ایده پوستر «اگه می‌تونی منو بگیر» توضیح می‌دهید؟

این اثر مربوط به موشک‌های زیبای ایرانی است که آسمان را رنگی می‌کنند. من از عبارت انگلیسی «Catch me if you can» (اگه می‌تونی منو بگیر) استفاده کردم. در این طرح، دود موشک‌ها گویی در یک پخش زنده تلویزیونی پیش چشم جهانیان می‌رود و کسی نمی‌تواند مانع آن شود.

گاهی لازم نیست چرخ را از اول اختراع کنیم؛ استفاده از عبارات مشهور و پیوست‌های ذهنی که مخاطب از قبل با آنها آشناست که در اینجا فیلم و سینماست، سریع‌تر پیام را می‌رساند و در ذهن می‌نشیند. این یک مسیر میان‌بر برای ایجاد ارتباط تصویری جدید است.

در جنگ فعلی، سانسور رسانه‌های خارجی و اسرائیلی بسیار پیچیده بود، اما در جنگ ۱۲ روزه، ما قاب‌های تصویر زیادی از آسمان تل‌آویو و حیفا داشتیم که مسیر موشک‌های ما را نشان می‌داد. من هم از همان استعاره تصویر تلویزیونی که عبارت «خبر فوری» را دارد استفاده کردم تا نقش موشک‌های ایرانی بر آسمان سرزمین‌های اشغالی را ترسیم کنم.

* برای جوانان علاقه‌مند به گرافیک و نمادشناسی، آثار دیگری هم دارید که وجوه تمدنی و ایرانی در آن پررنگ‌تر باشد؟

بله، ۲ طراحی موشکی دیگر دارم. یکی با عنوان «شعله» که مربوط به آغاز عملیات‌های موشکی است و دیگری اثری است که با جمله‌ای از حاج قاسم عزیز (درباره آغاز جنگ) پیوند خورده است. این طرح آخر، نگاهی «ایرانی‌تر» دارد؛ یعنی هم هنر و تمدن ایران را در خود جای داده و هم از آن ملاحت خاص هنر ایرانی بهره برده است تا قدرت را در کنار اصالت به نمایش بگذارد.

* اثری که شما درباره شهادت «رهبر شهید» خلق کردید، ویژگی‌های بصری خاصی دارد که با کارهای مرسوم سوگواری متفاوت باشد. ایده «کوه استقامت» چگونه شکل گرفت؟

این اثر دقیقاً در روزهای شهادت رهبر شهیدمان شکل گرفت؛ حتی پیش از آن‌که آقا سید مجتبی آن پیام را بدهند که رهبر مثل کوه باصلابت هستند. در ذهن من، آن شخصیت والامقام تداعی‌گر اوج قله استقامت بود. در این طرح، دستی که از زیر عبا بیرون آمده و آن عبا، کوهی را تداعی می‌کند که نماد عزت رهبر شهید ماست.

* برخلاف انتظار که در چنین ایامی رنگ‌های تیره غلبه دارد، شما به سمت رنگ‌های روشن و نمادهای امیدبخش رفته‌اید. چرا؟

درست است که ما بعد از شهادت رهبر عزیزمان لطمه روحی دیدیم و غمگین هستیم اما معتقدم قطعاً باید وجه «نصرت الهی» را ببینیم. ایشان به آرزوی ابدی‌شان رسیدند. نباید اجازه دهیم وجه عزادارانه، بر حماسه‌سرایی هنرمندانه ما سایه بیندازد. من در کارهایم آگاهانه از رنگ‌های تیره و محزون استفاده نکردم. حتی در این طرح، سخنی از رهبری را آوردم که می‌فرمایند: «من به روشنی می‌بینم که دست قدرت لایزال الهی پشت سر این ملت است». خواستم این وجهِ امید و اعتماد به مقدرات حق را با رنگ‌های زنده و حتی تصاویری لطیف مثل «مرغ‌های ایرانی» که در حافظه بصری ما جای دارد، نشان دهم.

* پس شما معتقدید در مواجهه با شهادت رهبران مقاومت، هنر باید روایتگر اقتدار باشد تا صرفِ اندوه؟

دقیقاً. چهره رهبر معظم انقلاب هم همیشه با نشاط است. الزامی نیست که در تعزیت و سوگ، حتماً به سراغ فرم‌های خفته و رنگ‌های مرده برویم. ما در وسط جنگ هستیم و من سعی کردم در آثاری که به ایشان مربوط است، به جای نزدیک شدن به وجه صرفاً غم‌انگیز، بر شکوه، اقتدار و حماسه ایرانی تأکید کنم.